Με έκταση μόλις 63 τ.χλμ., η Τήλος είναι ένα από τα μικρότερα και πιο ήσυχα νησιά του Δωδεκανήσου. Βρίσκεται δυτικά της Ρόδου και συνδέεται καθημερινά με πλοία και φέρυ, παραμένοντας εκτός των κύριων τουριστικών διαδρομών. Οι ήσυχες παραλίες της, τα γοητευτικά χωριά-φαντάσματα και τα τοπία που μοιάζουν βγαλμένα από καρτ ποστάλ κάνουν την Τήλο το απόλυτο ελληνικό νησιωτικό παράδεισο. Ο μόνιμος πληθυσμός δυσκολεύεται να φτάσει τους 300 κατοίκους, οι οποίοι συγκεντρώνονται στα δύο βασικά κέντρα: τα Λιβάδια και το Μεγάλο Χωριό.
Τα Λιβάδια — όπου καταφτάνουν τα φέρυ — είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό που απλώνεται κατά μήκος μιας μακριάς βοτσαλωτής παραλίας με αρμυρίκια, προσφέροντας μια ευχάριστη διαμονή. Το Μεγάλο Χωριό είναι η πρωτεύουσα του νησιού. Τα άλλα κατοικημένα χωριά, το Μικρό Χωριό και η Γερά, έχουν πλέον μετατραπεί σε πόλεις-φαντάσματα. Υπάρχει λεωφορειακή σύνδεση μεταξύ των Λιβαδίων και των κύριων παραλιών, αν και συνιστάται η ενοικίαση σκούτερ για την πλήρη εξερεύνηση του νησιού.
Απλωμένο κατά μήκος της δυτικής ακτής της Τουρκίας, το αρχιπέλαγος του Δωδεκανήσου βρίσκεται πιο κοντά στην Ανατολία παρά στην ηπειρωτική Ελλάδα — μια στρατηγική θέση που το έχει εκθέσει σε εισβολές και κατοχές. Αν και το όνομά του σημαίνει «δώδεκα νησιά», μια γρήγορη ματιά στον χάρτη δείχνει ότι είναι πολλά περισσότερα. Ο όρος καθιερώθηκε το 1908 όταν δώδεκα νησιά ενώθηκαν ενάντια στο οθωμανικό κοινοβούλιο, που τους είχε στερήσει τα ειδικά προνόμια που είχαν από τους σουλτάνους. Αυτά τα δώδεκα ήταν η Ρόδος, η Κάλυμνος, η Κάρπαθος, η Πάτμος, η Τήλος, η Σύμη, η Λέρος, η Αστυπάλαια, η Νίσυρος, η Κάσος και η Χάλκη. Η πλούσια και πολυποίκιλη ιστορία τους έχει αφήσει πλήθος αρχαιολογικών μνημείων. Από τις ζωντανές παραλίες της Ρόδου και της Κω, στις ήσυχες ακτές της Λειψού και της Τήλου, από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής στις απομακρυσμένες Αγαθονήσι, Κάρπαθο και Κάσο, έως τα εντυπωσιακά ηφαιστειακά τοπία της Νισύρου — κάθε νησί προσφέρει μοναδική γοητεία.
Η ιστορία της Τήλου ξεκινά περίπου πριν 12.000 χρόνια, όταν αποσπάστηκε από την ηπειρωτική Μέση Ανατολή. Νάνοι ελέφαντες — που χρησιμοποιούνταν ως ζώα φόρτωσης — ζούσαν παλαιότερα εδώ, και τα απομεινάρια τους φυλάσσονται στο μικρό νησιώτικο μουσείο. Η μυθολογία αναφέρει ότι ο Τήλος ήταν γιος της Ελέας και του Ήλιου. Έχτισε τον πρώτο ναό στο νησί προς τιμήν του Ποσειδώνα και του Απόλλωνα, ευχαριστώντας τους που θεράπευσαν τη μητέρα του με θαυματουργά βότανα. Αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή Λακκιά επιβεβαιώνουν την ύπαρξη μινωικής εποχής.
Η Τήλος έχει διατηρήσει αδιάκοπα το αρχαίο της όνομα, γεγονός που αποτελεί πηγή περηφάνιας. Η προσπάθεια των ξένων να την ονομάσουν «Πισκοπι» δεν βρήκε ανταπόκριση στους ντόπιους και απέτυχε. Γεωγραφικά, η Τήλος βρίσκεται ανάμεσα στη Ρόδο και την Κω, με γειτονικά νησιά τη Νίσυρο (ΒΔ), τη Χάλκη (ΒΑ) και τη Σύμη (ΒΑ). Βόρεια απέναντι είναι η Κνίδος στην Ανατολική Ακτή της Μικράς Ασίας, δυτικά η Αστυπάλαια και νότια η Κάρπαθος, ενώ πιο απομακρυσμένη είναι η Κάσος.
Το νησί είναι κυρίως ορεινό, με μια μόνο σημαντική πεδιάδα γύρω από το Μεγάλο Χωριό (περίπου 1/10 της συνολικής έκτασης), όπου βρίσκονταν καλλιεργούμενες κοιλάδες σημαντικές για την παραδοσιακή γεωργία. Οι τραχιές κορυφές (η ψηλότερη, ο Προφήτης Ηλίας, στα 654 μ.) πέφτουν απότομα στη θάλασσα, ανάμεσα σε εντυπωσιακά φαράγγια και ήρεμες εκτάσεις. Οι γραφικές παραλίες — Λιβάδια, Ερίστος, Πλάκα, Σκάφη, Λέθρα και Άγιος Αντώνιος — μαζί με τα κρυστάλλινα ρυάκια, απομονωμένα σημεία όπως Σκάφη, Βαθιά Πηγή, μοναστήρι Αγίου Παντελεήμονα, Ποταμί, Νερό του Δεσπότη και τα καλλιεργημένα χωράφια γύρω από το Μεγάλο Χωριό, σχηματίζουν το γοητευτικό φυσικό τοπίο της Τήλου.
Το κλίμα είναι ξηρό και υγιεινό, με καυτά καλοκαίρια που δροσίζονται από βοριάδες. Ωστόσο, τον χειμώνα οι ίδιοι άνεμοι φέρνουν ψυχρό αέρα από τα βουνά της Ανατολίας.
Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού, οι νάνοι ελέφαντες, άφησαν ανεξίτηλα ίχνη. Ζώντας απομονωμένοι από την Εποχή του Λίθου, συρρικνώθηκαν λόγω των περιορισμένων πόρων. Σήμερα, τα απολιθωμένα οστά τους εκτίθενται στη σπηλιά Χαλκάδιο κοντά στην πηγή Μισσαριά, όπου ζούσαν από περίπου 45.000 έως 3.500 χρόνια πριν, σύμφωνα με ειδικούς.
Αργότερα ήρθαν οι Δωριείς, οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της Τήλου στην ευρύτερη ελληνική ιστορία. Μετά από περιόδους κατοχής, το νησί απελευθερώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα.
Σήμερα, η ζωή στην Τήλο επικεντρώνεται σε τρία χωριά: το Μεγάλο Χωριό (διοικητικό κέντρο), το Μικρό Χωριό και τα Λιβάδια (που ανήκουν πλέον διοικητικά σε ένα μεγαλύτερο δήμο). Από πάνω από 1.100 κατοίκους παλαιότερα, σήμερα παραμένουν μόνιμα μόνο περίπου 300, ενώ το Μικρό Χωριό έχει εγκαταλειφθεί εντελώς.
Εδώ οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν:
Φυσικά τοπία σχεδόν ανέγγιχτα
Κρυστάλλινα καθαρά νερά
Θρησκευτική παράδοση (ιδιαίτερα το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα)
Ιστορικά απομεινάρια
Ήρεμη παραδοσιακή ζωή με ζεστούς και φιλόξενους ανθρώπους
Δυστυχώς, το διάσημο φαινόμενο ανθοφορίας των αμυγδαλιών στα χωράφια γύρω από το Μεγάλο Χωριό τον Ιανουάριο-Φεβρουάριο, με τα ροζ πέταλα, δεν υπάρχει πια — καθώς τα δέντρα καταστράφηκαν πριν από χρόνια. Αντίθετα, έχει αναδειχθεί ένα νέο «θέαμα»: το «νησί των ελεφάντων». Χάρη σε παλαιοντολογικές ανακαλύψεις
